1
Tiếp cận văn hoá nhà trường
và xây dựng văn hoá nhàtrường:
Sự bàn luận qua các mô hình

PGS.TS Đặng Quốc Bảo

2
A/. Tiếp cận phạm trù văn hoá
qua tinh hoa phương Đông
Văn hoá = Văn trị giáo hoá

*/. Làm sao cho mọi cái trở thành đẹp
Hướng con người vào cái đẹp
biết làm theo cái đẹp, yêu cái đẹp
bằng con đường cảm hoá thông qua giáo dục

*/. Văn trị bằng "Vương đạo", bằng nhân nghĩa

*/. Văn trị = sự cai trị (quản lý) bằng cái đẹp


3
B/. Văn hoá nhà trường:
Đặc trưng các thành tố cấu thành
B1/. Kết cấu vật chất và kết cấu tinh thần của nhà trường
Kết cấu vật chất : Material Structure (Ms)
Kết cấu tinh thần : Spiritual Structure (Ss)
Hai kết cấu này quyện vào nhau tạo nên cái đẹp của nhà trường qua thông điệp về sứ mệnh nhà trường, cách tổ chức dạy học, giáo dục, đào tạo ...
Kết cấu vật chất : Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, tru?ng s?
Kết cấu tinh thần : Mục tiêu - Nội dung - Phương pháp đào tạo


4
B2/. Sự kết hợp Ms & Ss


B3/. Một nhà trường tạo nền văn hoá nhà trường , khi
*/ Ms, Ss và hai nhân tố này quyện vào nhau
*/ Các thành viên trong NT: Nghĩ đẹp, nói đẹp, làm đẹp, sống đẹp
*/ Hình thức và nội dung đào tạo đều đẹp


5
C/. Phát triển văn hoá nhà trường
trong bối cảnh hiện nay
C1/. Sự gắn kết ba nhân tố
- Văn hoá dạy học
(Nhà trường thực hiện dạy tốt - học tốt)
- Văn hoá tổ chức nhà trường
(Nhà trường là tổ chức biết học hỏi)
- Văn hoá người đứng đầu nhà trường
(Người quản lý theo phương châm vương đạo)

VHNT
VHDH
VH người LĐNT
VHTC
6
C2/. Văn hoá dạy học nhìn từ quan hệ Thày - Trò


7
Người thày trong nhà trường

Người truyền đạo cho trò
Người thụ nghiệp cho trò
Người giải hoặc cho trò


C2/. Văn hoá nhìn từ sứ mệnh người Thày


Truyền đạo
Thụ nghiệp
Giải hoặc
Người thày
8
3 Vai trò người thày
Người huấn luyện trò
Người quản lý trò
Người lãnh đạo trò


C2/. Văn hoá dạy học nhìn từ vai trò người Thày


Người H L
Người Q L
Người L Đ
Người thày
9
Ngwời thày
Tổng hợp
Ngwời LĐ
Ngwời Q L
Ngwời HL
Đức
Pháp
Dụ
Trợ
Khải
Phát
Kế
Tổ
Kiểm
Hồi
Huán
Luyện
Lượng
Bồi
Ân
Uy
C2/. Văn hoá dạy học nhìn từ
16 công việc của người Thày


*/ Dụ - Trợ - Khải - Phát
*/ Kế - Tổ - Kiểm - Hồi
*/ Huấn - Luyện - Lượng - Bồi
*/ Ân - Uy - Đức - Pháp


10
*/ Sáu mọi:
- Học mọi nơi
- Học mọi lúc
- Học mọi người
- Học mọi vấn đề
- Học bằng mọi cách
- Học trong mọi hoàn cảnh

C2/. Văn hoá dạy học nhìn từ hành động của người học
*/ Power:
- Planning - Biết kế hoạch
- Organizing - Biết tổ chức
- Working - Biết làm việc
- Evaluating - Biết tự đánh giá
- Recognizing - Biết tự xây dựng kiên thức mới

11
a/ Thực hiện
C3/. Văn hoá nhà trường
nhìn từ tập thể sư phạm nhà trường
Sống kỷ cương - Tình thương - Trách nhiêm
(Law - Order / Fairness / Teamwork)
b/ Thực hiện
c/ Thực hiện 4H:
Sống đẹp = Sống khôn ngoan - Sống tử tế - Sống hẳn hoi
Học - Hỏi - Hiểu - Hành
12
1/. Khổng Tử : Nhân Trí Dũng
(551 - 479 TCN)

2/. Hàn Phi : Pháp Thuật Thế
(280 - 233 TCN)

3/. Người QL nhà trường có:
*/ Trái tim Khổng Tử
*/ Cái đầu Hàn Phi
biết kết hợp "Nhân Trí Dũng" & "Pháp Thuật Thế"



C3/. Văn hoá nhàTrường
nhìn từ tư cách người đứng đầu nhà trường
Q L
Trí
Pháp
Nhân
Thuật
Dũng
Thế
13
Tích hợp ba phong cách quản lý (ý tưởng của Peter Drucker)
- Người chỉ huy quõn d?i
- Người nhạc trưởng
- Người huấn luyện viên (bóng đá)

Với học sinh: Người chỉ huy quõn d?i
Với giáo viên: Người nhạc trưởng
Với cán bộ phòng ban: Người huấn luyện viên (bóng đá)

C3/. Văn hoá nhà trường

nhìn từ tư cách người đứng đầu nhà trường
14
Hài hoà 4 chỉ số IQ, EQ, AQ, CQ
IQ:
Thông minh trí tuệ (Intelligence quotient)
EQ:
Thông minh xúc cảm (Emotion quotient)
AQ:
Vượt qua thử thách (Adversity quotient)
CQ:
Làm việc sáng tạo (Creative quotient)



Đảm dục đại – Tâm dục tế
Trí dục viên – Hành dục phương

- Hồ Chí Minh -
15
Các bài đọc thêm



Bài 1:
Hành xử văn hoá của người Quản lý - Lãnh đạo qua bảy bộ số 3, số 4, số 5 để có
"Trái tim Khổng Tử - Cái đầu Hàn Phi"
Bài 2:
Xin thày hãy dạy cho con tôi
16
Bài 1: Hành xử văn hoá của người Lãnh đạo - Quản lý qua bảy bộ số 3 - bảng bộ số 4, bảng bộ số 5
A/. Bảy bộ số 3:
1/- Thế tự lập - Tâm ổn đinh - Tình gắn bó (3T)
2/- Tư duy hiện thực - Lý tưởng hoài bão - Phong thái hiện đại (3H)
3/- Tất Thành - ái Quốc Chí Minh
4/- Tu thân - Xử thế - Dưỡng sinh
5/- Đạo đức - Trí đức - Ân đức
6/- Biết sợ hãi - Biết xấu hổ - Biết chịu đựng gian khổ
7/- Chớ "Không biết cái cần phải biết
biết sai cái đang biết
biết cái không cần biết"


17
B/. Bảy bộ số 4:

1/- Cần - Kiệm - Liêm - Chính
2/- Tứ linh: Long - Ly - Quy - Phượng
3/- Tứ quý: Tùng - Cúc - Trúc - Mai
4/- Học để biết - Học để làm - Học để chung sống - Học để làm người
5/- Học tu thân - Học tề gia - Học trị quốc (Làm cho đất nước hưng thịnh) - Học thiên hạ bình (Làm cho thiên hạ thái bình)
6/- Học tích luỹ - Học liên hệ - Học chọn lựa - Học thích ứng
7/- Học ăn (Lĩnh hội) - Học nói (Diễn đạt) - Học mở (Khai triển) - Học gói (Kết thúc)


18
C/. Bảy bộ số 5:

1/. Ngũ thường theo Khổng Tử
Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín
2/. Ngũ thường theo Mạnh Tử
Lòng trắc ẩn
Sự biết hối hận
Sự biết tôn trọng phục tùng
Sự biết phân biệt phải trái
Sự biết áy náy khi đổi ý
3/. Ngũ thường theo Hồ Chí Minh
Nhân - Nghĩa - Trí - Dũng - Liêm
4/. Ngũ giới theo Thích Ca
Không sát sinh
Không đạo tặc
Không tà dâm
Không uống rượu
Không nói dối



19
5/. Ngũ dân Dân sinh được cải thiện
Dân trí được mở mang
Dân quyền được tôn trọng
Dân số được ổn định
Dân cư được trong lành
6/. Năm kho báu Tăng trưởng không mất việc làm
Tăng trưởng không mất tiếng nói
Tăng trưởng không mất lương tâm
Tăng trưởng không mất gốc rễ
Tăng trưởng không mất tương lai
7/. Ngũ quy: Quy nông tất ổn
Quy công tất phú
Quy thương tất hoạt
Quy trí tất hưng
Quy pháp tất bình


20

Bài 2: Bức thư của Lincôn gửi cho thày Hiệu trưởng ngôi trường nơI con ông theo học.
Kính thưa thày:
Con tôi sẽ phải học tất cả những điều này, rằng không phải tất cả mọi người đều công bằng, tất cả mọi người đều chân thật. Nhưng xin thầy hãy dạy cho cháu biết cứ mỗi một kẻ vô lại ta gặp trên đường phố thì ở đâu đó sẽ có một con người chính trực; cứ mỗi một chính trị gia ích kỷ, sẽ xuất hiện một nhà lãnh đạo tận tâm.
Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cứ mỗi một kẻ thù ta gặp ở nơi này thì ở nơi khác ta lại tìm thấy một người bạn. Bài học này sẽ mất nhiều thời gian, tôi biết; nhưng xin thầy hãy dạy cho cháu biết rằng một đồng đôla kiếm được do công sức lao động của mình bỏ ra còn quý giá hơn nhiều so với năm đôla nhặt được trên hè phố...

*/ Có tư liệu nói đây không phải là thư của Lincôn mà của ai đó viết ra rồi lấy tên Lincôn để quảng bá . Chúng tôi nghĩ của ai không quan trọng, mà quan trọng là tính nhân văn của bức thư
21
Xin hãy dạy cho cháu biết cách chấp nhận thất bại và cách tận hưởng niềm vui chiến thắng. Xin hãy dạy cháu tránh xa sự đố kỵ. Xin dạy cháu biết được bí quyết của niềm vui chiến thắng thầm lặng. Dạy cho cháu biết được rằng những kẻ hay bắt nạt người khác nhất lại là những kẻ dễ bị đánh bại nhất...

Xin hãy giúp cháu nhìn thấy thế giới kỳ diệu của sách... nhưng cũng cho cháu có đủ thời gian để lặng lẽ suy tư về sự bí ẩn muôn thuở của cuộc sống: đàn chim tung cánh trên bầu trời, đàn ong bay lượn trong ánh nắng và những bông hoa nở ngát bên đồi xanh.
22
ở trường xin thầy hãy dạy cho cháu chấp nhận thi trượt còn vinh dự hơn gian lận trong khi thi. Xin giúp cháu có niềm tin vào ý kiến riêng của bản thân, dù tất cả mọi người xung quanh đều cho rằng ý kiến đó hoàn toàn sai lầm...

Xin hãy dạy cho cháu đối xử dịu dàng với những người hòa nhã và cứng rắn với những kẻ thô bạo. Xin tạo cho cháu sức mạnh để không chạy theo đám đông khi tất cả mọi người đều chỉ biết chạy theo thời thế.

Xin hãy dạy cho cháu biết phải lắng nghe tất cả mọi người nhưng cũng xin thầy dạy cháu biết cần phải sàng lọc những gì nghe được qua tấm lưới chân lý để cháu chỉ đón nhận những gì tốt đẹp mà thôi.
23
Xin hãy dạy cho cháu biết cách mỉm cười khi buồn bã... Xin hãy dạy cháu biết rằng không có sự xấu hổ trong những giọt nước mắt. Xin hãy dạy cho cháu biết chế giễu những kẻ yếm thế và cẩn trọng trước sự ngọt ngào đầy cạm bẫy.

Xin hãy dạy cho cháu rằng: Cháu có thể bán cơ bắp và trí tuệ cho người ra giá cao nhất, nhưng không bao giờ cho phép ai ra giá mua trái tim và tâm hồn mình.

Xin hãy dạy cho cháu biết ngoảnh mặt làm ngơ trước một đám đông gào thét và đứng thẳng người bảo vệ lẽ phải.
24
Xin hãy đối xử dịu dàng với cháu nhưng đừng vuốt ve nuông chiều cháu bởi vì chỉ có sự thử thách của lửa mới tôI luyện nên những thanh thép cứng rắn. Hãy giúp cho cháu có can đảm biểu lộ sự thiếu kiên nhẫnvà có đủ kiên nhẫn để biểu lộ sự can đảm.

Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cháu phảI luôn có niềm tin tuyệt đối vào bản thân, bởi vì khi đó cháu sẽ luôn có niềm tin tuyệt đối vào nhân loại.

Đây quả Là một yêu cầu quá lớn, tôI biết thưa thầy, nhưng xin thầy cố gáng hết sức mình.Con trai tôI là một cậu bé tuyệt vời