g iáo dục giá trị sống
và kỹ năng sống cho thế hệ trẻ
trong bối cảnh hiện nay

Đặng Quốc Bảo
Tổng thuật 2013

A/. Các thành tố tạo nên giá trị sống
Giá trị sống: sự tổng hợp từ các thành tố
"Quan điểm sống + Kỹ năng sống + Hành động sống
Kỹ năng sống
Hành động sống
Giá trị sống
Quan điểm sống
1/. Mô hình
a/. Cái gì / Tại sao, Cách gì / Tại sao What / why, How / why
Hướng đến các giá trị CHÂN - THIệN - Mỹ - lợi

b/. Chọn việc đúng mà làm. Right Doing

c/. Làm đúng và khéo việc đã chọn Doing Right
2/. Các vấn đề
B/. Các bộ giá trị sống hiển ngôn và hàm ngôn
Hiển ngôn
Bộ số 5: Khiêm - Cung - Tín - Mẫn - Huệ
Khiêm
Cung
Tín
Mẫn
Huệ
(Nho gia)
(Khiêm tốn nhường nhịn)
(Cung kính lễ phép)
Khiêm
(Trung Tín Ngay thẳng)
(Cần mẫn nhanh nhẹn)
(Huệ ái bao dung)
NC
Bộ số 5: Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín
Nhân
Nghĩa
Lễ
Trí
Tín
Nhân cách
*/ "Lễ" là kỷ luật tự giác tinh thần của con người.
Trong "lễ" có nhânnghĩa
Khiêm
*/ Tiên học lễ - Hậu học văn
(Khổng Tử)
Bộ số 5: Lòng trắc ẩn + Sự biết hối hận + Sự biết phục tùng
Trắc ẩn
Hối hận
Phục tùng
Phân biệt phải trái
Day dứt khi đổi ý
Nhân cách
Sự phân biệt phải trái
Khiêm
Sự biết day dứt khi đổi ý
+
(Mạnh Tử)
Cảm giác về lòng trắc ẩn là khởi đầu của Nhân

Cảm giác về sự biết hối hận là khởi đầu của Nghĩa

Cảm giác về sự biết phục tùng là khởi đầu của Lễ

Cảm giác về sự biết phải trái là khởi đầu của Trí

Cảm giác về sự biết day dứt khi
đổi ý là khởi đầu của Tín
Bộ số 5: Không sát sinh + Không đạo tặc + Không tà dâm
+ Không uốn rượu + Không nói dối
Không sát sinh
Không đạo tặc
Không tà dâm
Không uống rượu
Không nói dối
Nhân cách
Nho <=> Phật
Nhân <=> Không sát sinh
Nghĩa <=> Không đạo tặc
Lễ <=> Không tà dâm
Trí <=> Không uống rượu
Tín <=> Không nói dối

Khiêm
(Thích Ca)
Bộ số 5: Nhân + Nghĩa + Trí + Dũng + Liêm
Nhân
Nghĩa
Trí
Dũng
Liêm
Nhân cách
(Hồ Chí Minh)
Khiêm
Tổng hợp
Hàm ngôn
Bộ số 4:
Tứ linh : Long - Ly - Quy - Phượng

Long: Hoài bão (Rồng)
Ly: Sức mạnh thể chất (Kỳ lân)
Quy: Sự trường tồn
về nhân cách (Rùa)
Phượng: Cái đẹp (Chim phượng)
Tø quý : Tïng - Cóc - Tróc - Mai

Tïng: Thanh cao
Cóc: Khiªm tèn thuû chung
*/ DiÖp bÊt kly th©n
Hoa v« l¹c ®Þa
*/ Cóc ¬i l¸ ch¼ng l×a cµnh
Th­¬ng ai cã hiÓu chÝnh m×nh lµ ai
Tróc: Ngay th¼ng, häc vÊn
Mai: KhÝ ph¸ch, v­ît khái c¸i hÌn kÐm cña ®êi th­êng
*/ ThËp t¶i luËn giao cÇu cæ kiÕm
NhÊt sinh ®ª thñ b¸i mai hoa (Cao B¸ Qu¸t)
*/ Cö ®Çu hång nhËt cËn
§èi ng¹n nhÊt chi mai (Hå ChÝ Minh)
1/. Sự hình thành và phát triển nhân cách
A0 -> A1 -> An-1 -> An
A1 > A0 , An > An-1


Cảm giác - Tri giác - Tri thức : IQ
Cảm xúc - Tình cảm Tình nghĩa : EQ


C/. Bối cảnh hiện nay và những vấn đề
đặt ra cho công tác giáo dục thế hệ trẻ
2/. Nhân cách chịu sự giao thoa trong làn sóng
a/. Kinh tế thị trường

b/. Kinh tế Xã hội chủ nghĩa

c/. Kinh tế tri thức
Kinh tế tri thức
Kinh té Thị trường
Kinh tế XHCN
Nhân cách
3/. Giáo dục thái độ đối với đồng tiền:
Có sức đề kháng với quan điểm chủ nghĩa tự do
a/. Tiền không phải là mục đích tối thưọng song không phải là cái tầm thường

b/. Phải biết kiếm tiền và tiêu tiền, làm cho đồng tiền có đẳng cấp hướng vào mục tiêu nhân văn

- Tiền có thể mua được sách không mua được kiến thức
(money can buy book, but not knowledge).
- Tiền có thể mua được giường không mua được giấc ngủ ngon
(. bed, but not sleep).
- Tiền có thể mua được máu không mua được sự sống
(. blood, but not life).
- Tiền có thể mua được đồng hồ không mua được thời gian
(.oclock, but not time).
- Tiền có thể mua được thuốc không mua được sức khoẻ
(.medicine, but not health).
- Tiền có thể mua được nhà không mua được con người sống trong căn nhà (.house, but not home).
- Tiền có thể mua được chức vụ không mua được sự kính trọng
(.position, but not respect).
- Tiền có thể mua được tình dục không mua được tình yêu
(.sex, but not love).

4/. luận về vấn đề biết để sống trong nền kinh tế tri thức
*/ Khôn: chết, Dại : chết, Biết: sống (Lão Tử)
*/ Biết thì nói là biết, không biết thì nói là không biết
thế là người biết (Khổng Tử)

*/ Biết thì thưa thốt, không biết dựa cột mà nghe
(Việt Nam)
*/ Không rơi vào ba bi kịch
- Không biết cái cần biết
- Biết sai cái đang biết
- Biết cái không cần biết (Ruxơfucôn - Pháp)
*/ Hữu thức bất nan, nan thức đáo
Vô danh bất hoạn, hoạn danh phù (Tiền nhân)
5 Công đoạn của việc học

- Bác học: (Học rộng)
- Thâm Vấn (Hỏi sâu)
- Thận tư (Suy nghĩ cẩn thận)
- Minh biện (Phân biệt rõ ràng)
- Đốc hành (Làm cho hết sức)
Học theo sáu mọi

- Học mọi nơi
- Học mọi lúc
- Học mọi người
- Học mọi vấn đề
- Học bằng mọi cách
- Học trong mọi hoàn cảnh
5/. Kiên trì lý tưởng nhân văn của kinh tế xhcn
*/ Sống có tình có nghĩa
Minh triết Mác Lênin = sống có tình có nghĩa
(Hồ Chí Minh)

*/ Thế gian vạn sự giai bào ảnh
Thiên kiếp duy dư nhất điểm tình
(Xem ra hết thảy đều mây nổi
Còn với non sông một chữ tình)
(Đào Duy Anh)

*/ - Mỗi con người có cái thiện cái ác ở trong lòng
ta phải làm sao cho phần thiện trong con người
tốt tươi như hoa mùa xuân và phần ác mất dần đi
(Hồ Chí Minh)
- Đưa
Đối thủ thành Đối tác
Đối tác thành Đồng minh
Đồng minh thành Đồng chí
Đồng chí thành Tri âm tâm giao
- Đi thức tỉnh tâm hồn (SM - Soul Management)

*/
- Tinh thần cùng thắng Win / win
- Cầu thị (Mong tìm ra lẽ phải)
- Tìm trong lẽ phải có người có ta
(Kiều, câu 3114)

D/. minh triết sống:

1/. * Minh triết sống là phạm trù bao quát giá trị sống
* Minh triết sống sự thông minh khi thực hiện giá trị sống
* Minh triết sống chú trọng đến phong cách sống

2/. Minh triết sống của Thánh hiền và
Minh triết sống của đời thường
"Minh triết sống" là quan niệm về cách sống theo đạo lý đời thường. Nó khôngphải là cái gì cao xa. Ai cũng có minh triết sống của riêng mình và cũng như phật tính, nó sẵn có ở mỗi con người (HNH). Minh triết sống của thánh hiền là để cải tạo thói đời. Minh triết sống của người bình thường là để hoà hợp nhân gian (NTS).

3/. Lời khuyên của Tuân Tử
* Thấy người hay thì phải cố mà bắt chước
* Thấy người dở thì phải biết xem mình có dở như thế không
* Chính mình có điều hay thì phải cố mà giữ lấy
* Chính mình có điều dở thì phải cố mà sửa đi
* Người chê ta mà chê phải là thày ta
* Người khen ta mà khen phải thì là bạn ta
* Còn người nịnh hót ta là kẻ thù của ta
Một trung tâm - Hai một tí - Ba quên - Bốn có - Năm phải"
*/ Sức khoẻ là trung tâm (1)
*/ Một tí hồ đồ (+) một tí lãng mạn (2)
*/ Quên tuổi tác (+) quên bệnh tật (+),
quên hận thù (+) (3)
*/ Có chỗ ở riêng + Có sổ tiết kiệm +
Có bạn tri âm + Có người tâm phúc (4)
*/ Phải biết nhảy + Phải biết cười
+ Phải biết kể chuyện
+ Phải biết im lặng đúng lúc
+ Phải biết coi mình là người bình thường (5)
(chớ coi mình là VIP)
(Truyền bá sau lúc Mao qua đời)
4/. Minh triết sống trong nhân sinh quan
của người Trung Quốc hiện đại
5/. Minh triết sống: theo một số góc nhìn Mỹ
5.1/ Anh đừng nghĩ không ai thay thế nổi anh
Ngoài nghĩa địa có khối những kẻ không ai thay thế nổi họ

(D.Răm Spheo - Nguyên Bộ trưởng quốc phòng Mỹ)

5.2/ Đừng là người giàu có mà phải ở nghĩa địa

(P.Drucker, cha đẻ lý thuyết quản lý hiện đại
tác phẩm được chọn là một trong 25 tinh hoa quản lý thế kỷ XX)
Minh triết sống từ 3 khổ thơ của Trần Đăng Khoa
? Người hạnh phúc và người đau khổ
Đều gặp nhau trắng toát ở nơi này
Đều dài rộng như nhau vuông cỏ biếc
Đều ấm lạnh như nhau trong hơi gió heo may
? Ôi Thượng đế cảm ơn người nhân hậu
Những so le kéo lệch cho bằng
ít nhất cũng là khi nằm xuống
Trong mảnh gỗ rừng dưới một vầng trăng
.....
? Trước thiên nhiên con người như khách trọ
Như ảo ảnh chập chờn thoáng đến thoáng đi
Chúng ta sống bên nhau dù năm này tháng khác
... Cũng chỉ là một thoáng giữa sân ga

(1) Sống khôn ngoan
(2) Sống tử tế
(3) Sống hẳn hoi
(Quan niệm về sống hẳn hoi: Sống chu đáo có trước có sau, sống biết điều, biết ngượng biết xấu hổ trước việc làm sai, sống theo phương châm: "Thi ân mạc niệm, Thụ ân mạc vong" )

3/. Minh triết sống của người Việt
7.1/ "Đời người chỉ sống có một lần. Hãy sống sao cho ra sống để đến khi nhắm mắt xuôi tay có thể tự hào mà nói rằng, đời ta không có những ngày sống hổ thẹn hoài phí".
(N.ốt strốp ski)

7.2/ Giá trị một con người được đo bằng phân số
- a cái mà anh ta, (chị ta) đang có, thực có
- b cái mà anh ta, (chị ta) nghĩ mình đang có
(B-Tôn stôi)
7/. Minh triết sống
theo quan điểm Xô viết & Nga
Bức thư của Lincôn gửi cho thày Hiệu trưởng
ngôi trường nơI con ông theo học.
Kính thưa thày:
Con tôi sẽ phải học tất cả những điều này, rằng không phải tất cả mọi người đều công bằng, tất cả mọi người đều chân thật. Nhưng xin thầy hãy dạy cho cháu biết cứ mỗi một kẻ vô lại ta gặp trên đường phố thì ở đâu đó sẽ có một con người chính trực; cứ mỗi một chính trị gia ích kỷ, sẽ xuất hiện một nhà lãnh đạo tận tâm.


Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cứ mỗi một kẻ thù ta gặp ở nơi này thì ở nơi khác ta lại tìm thấy một người bạn. Bài học này sẽ mất nhiều thời gian, tôi biết; nhưng xin thầy hãy dạy cho cháu biết rằng một đồng đôla kiếm được do công sức lao động của mình bỏ ra còn quý giá hơn nhiều so với năm đôla nhặt được trên hè phố...

*/. Có tư liệu nói đây không phải là thư của Lincôn mà của ai đó viết ra rồi lấy tên Lincôn để quảng bá . Chúng tôi nghĩ của ai không quan trọng, mà quan trọng là tính nhân văn của bức thư
Xin hãy dạy cho cháu biết cách chấp nhận thất bại và cách tận hưởng niềm vui chiến thắng. Xin hãy dạy cháu tránh xa sự đố kỵ. Xin dạy cháu biết được bí quyết của niềm vui chiến thắng thầm lặng. Dạy cho cháu biết được rằng những kẻ hay bắt nạt người khác nhất lại là những kẻ dễ bị đánh bại nhất...

Xin hãy giúp cháu nhìn thấy thế giới kỳ diệu của sách... nhưng cũng cho cháu có đủ thời gian để lặng lẽ suy tư về sự bí ẩn muôn thuở của cuộc sống: đàn chim tung cánh trên bầu trời, đàn ong bay lượn trong ánh nắng và những bông hoa nở ngát bên đồi xanh.
ở trường xin thầy hãy dạy cho cháu chấp nhận thi trượt còn vinh dự hơn gian lận trong khi thi. Xin giúp cháu có niềm tin vào ý kiến riêng của bản thân, dù tất cả mọi người xung quanh đều cho rằng ý kiến đó hoàn toàn sai lầm...

Xin hãy dạy cho cháu đối xử dịu dàng với những người hòa nhã và cứng rắn với những kẻ thô bạo. Xin tạo cho cháu sức mạnh để không chạy theo đám đông khi tất cả mọi người đều chỉ biết chạy theo thời thế.

Xin hãy dạy cho cháu biết phải lắng nghe tất cả mọi người nhưng cũng xin thầy dạy cháu biết cần phải sàng lọc những gì nghe được qua tấm lưới chân lý để cháu chỉ đón nhận những gì tốt đẹp mà thôi.
Xin hãy dạy cho cháu biết cách mỉm cười khi buồn bã... Xin hãy dạy cháu biết rằng không có sự xấu hổ trong những giọt nước mắt. Xin hãy dạy cho cháu biết chế giễu những kẻ yếm thế và cẩn trọng trước sự ngọt ngào đầy cạm bẫy.

Xin hãy dạy cho cháu rằng: Cháu có thể bán cơ bắp và trí tuệ cho người ra giá cao nhất, nhưng không bao giờ cho phép ai ra giá mua trái tim và tâm hồn mình.

Xin hãy dạy cho cháu biết ngoảnh mặt làm ngơ trước một đám đông gào thét và đứng thẳng người bảo vệ lẽ phải.
Xin hãy đối xử dịu dàng với cháu nhưng đừng vuốt ve nuông chiều cháu bởi vì chỉ có sự thử thách của lửa mới tôI luyện nên những thanh thép cứng rắn. Hãy giúp cho cháu có can đảm biểu lộ sự thiếu kiên nhẫnvà có đủ kiên nhẫn để biểu lộ sự can đảm.

Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cháu phảI luôn có niềm tin tuyệt đối vào bản thân, bởi vì khi đó cháu sẽ luôn có niềm tin tuyệt đối vào nhân loại.

Đây quả Là một yêu cầu quá lớn, tôI biết thưa thầy, nhưng xin thầy cố gáng hết sức mình.Con trai tôI là một cậu bé tuyệt vời
14 điều Phật dạy
Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình
Thất bại lớn nhất của đời người là tự đại
Ngu dốt lớn nhất của đời người là dối trá
Bi ai lớn nhất của đời người là ghen tị
Sai lầm lớn nhất của đời người là đánh mất mình
Tội lỗi lớn nhất của đời người là bất hiếu
Đáng thương nhất của đời người là tự ti
14 điều Phật dạy (tiếp)
8. Đáng khâm phục lớn nhất của đời người là vươn lên sau vấp ngã
9. Phá sản lớn nhất của đời người là tuyệt vọng
10. Tài sản lớn nhất của đời người là sức khỏe, trí tuệ
11. Món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm
12. Lễ vật lớn nhất của đời người là khoan dung
13. Khuyết điểm lớn nhất của đời người là kém hiểu biết
14. An ủi lớn nhất của đời người là bố thí
14 điều Mẹ dạy
(diễu nhại của thanh niên)
Kẻ thù lớn nhất của đời con là con vợ của con
Thất bại lớn nhất của đời con là con không bỏ được nó
Ngu dốt lớn nhất của đời con là không hiểu được nó
Bi ai lớn nhất của đời con là phải sống với nó
Sai lầm lớn nhất của đời con là quyết định lấy nó
Tội lỗi lớn nhất của đời con là phải nghe lời nó
Đáng thương nhất của đời con là bị nó sai khiến
14 điều Mẹ dạy (tiếp)
(diễu nhại của thanh niên)
8. Đáng khâm phục lớn nhất của đời con là chịu đựng được nó
9. Phá sản lớn nhất của đời con là số phận mất trong tay nó
10. Tài sản lớn nhất của đời con là những thứ nó đang giữ
11. Món nợ lớn nhất của đời con là tờ giấy ly hôn
12. Lễ vật lớn nhất của đời con là hết lòng với nó
13. Khuyết điểm lớn nhất của đời con là không lấy được vợ hai
14. An ủi lớn nhất của đời con là những đứa con nó đẻ ra cho con